THUCYDIDES' MELIAN DIALOGUE (5.84 - 116)

WITH THE LATIN TRANSLATION OF LORENZO VALLA

(For a list of signs and abbreviations see the note at the end of the text.)

(5.84)  Τοῦ δ' ἐπιγιγνομένου θέρους Ἀλκιβιάδης τε πλεύσας ἐς Ἄργος ναυσὶν εἴκοσιν Ἀργείων τοὺς δοκοῦντας ἔτι ὑπόπτους εἶναι καὶ τὰ Λακεδαιμονίων φρονεῖν ἔλαβε τριακοσίους ἄνδρας, καὶ κατέθεντο αὐτοὺς Ἀθηναῖοι ἐς τὰς ἐγγὺς νήσους ὧν ἦρχον· καὶ ἐπὶ Μῆλον τὴν νῆσον Ἀθηναῖοι ἐστράτευσαν ναυσὶν ἑαυτῶν μὲν τριάκοντα, Χίαις δὲ ἕξ, Λεσβίαιν δὲ δυοῖν, καὶ ὁπλίταις ἑαυτῶν μὲν διακοσίοις καὶ χιλίοις καὶ τοξόταις τριακοσίοις καὶ ἱπποτοξόταις εἴκοσι, τῶν δὲ ξυμμάχων καὶ νησιωτῶν ὁπλίταις μάλιστα πεντακοσίοις καὶ χιλίοις. (2) οἱ δὲ Μήλιοι Λακεδαιμονίων μέν εἰσιν ἄποικοι, τῶν δ' Ἀθηναίων οὐκ ἤθελον ὑπακούειν ὥσπερ οἱ ἄλλοι νησιῶται, ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον οὐδετέρων ὄντες ἡσύχαζον, ἔπειτα ὡς αὐτοὺς ἠνάγκαζον οἱ Ἀθηναῖοι δῃοῦντες τὴν γῆν, ἐς πόλεμον φανερὸν κατέστησαν. (3) στρατοπεδευσάμενοι οὖν ἐς τὴν γῆν αὐτῶν τῇ παρασκευῇ ταύτῃ οἱ στρατηγοὶ Κλεομήδης τε ὁ Λυκομήδους καὶ Τεισίας ὁ Τεισιμάχου, πρὶν ἀδικεῖν τι τῆς γῆς, λόγους πρῶτον ποιησομένους ἔπεμψαν πρέσβεις. οὓς οἱ Μήλιοι πρὸς μὲν τὸ πλῆθος οὐκ ἤγαγον, ἐν δὲ ταῖς ἀρχαῖς καὶ τοῖς ὀλίγοις λέγειν ἐκέλευον περὶ ὧν ἥκουσιν. ------------------------ Χίαις ... δυοῐν] haec post εἴκοσι Valla (an eius exemplar?) transp. (Ferlauto p. 39)	(5.84) Principio aestatis Alcibiades cum viginti nauibus Argos traiiciens, trecentos Argiuos qui suspecti erant, et cum Lacedaemoniis sentire videbantur, comprehendit: quos apud circumiectas quibus dominabantur insulas deposuere Athenienses. Iidem aduersus Melum insulam nauigauerunt triginta nauibus suarum, cum mille et ducentis armatis: sagittariis trecentis, hippotoxotis. i. equitibus sagitariis, viginti: Chiorum autem nauibus sex, Lesbiorum duabus, cum manu sociali atque insulana, ferme mille et quingentorum armatorum. (2) Sunt autem Melii Lacedaemoniorum coloni illi quidem, sed quemadmodum ceteri insulani, imperium Atheniensium abnuebant. Verum quum inter initia in partibus non fuissent, mox ab Atheniensibus coacti regionem vastantibus, in apertum bellum prodierunt. (3) Huc postquam cum iis copiis transmisere duces, Cleomedes Lycomedis et Tisias Tisimachi filius, priusquam aliquid regione noceretur, misere legatos ad habenda colloquia. Quos legatos Melii ad multitudinem intromisere, sed apud magistratus et apud paucos ea dicere iussere quorum gratia venissent. Illi in hunc modum loquuti sunt: ---------------------- equitibus sagitariis qui hippotoxotae dicuntur ||. autem navibus omittunt || insularia || filius om. V
(85) οἱ δὲ τῶν Ἀθηναίων πρέσβεις ἔλεγον τοιάδε. ’ἐπειδὴ οὐ πρὸς τὸ πλῆθος οἱ λόγοι γίγνονται, ὅπως δὴ μὴ ξυνεχεῖ ῥήσει οἱ πολλοὶ ἐπαγωγὰ καὶ ἀνέλεγκτα ἐσάπαξ ἀκούσαντες ἡμῶν ἀπατηθῶσιν (γιγνώσκομεν γὰρ ὅτι τοῦτο φρονεῖ ἡμῶν ἡ ἐς τοὺς ὀλίγους ἀγωγή), ὑμεῖς οἱ καθήμενοι ἔτι ἀσφαλέστερον ποιήσατε. καθ' ἕκαστον γὰρ καὶ μηδ' ὑμεῖς ἑνὶ λόγῳ,* ἀλλὰ πρὸς τὸ μὴ δοκοῦν ἐπιτηδείως λέγεσθαι εὐθὺς ὑπολαμβάνοντες κρίνετε. καὶ πρῶτον εἰ ἀρέσκει ὡς λέγομεν εἴπατε.‘ ---------------------- ἑνὶ λόγῳ H2, Valla: ἐν ὀλίγῳ cett.	(85) Quoniam nos apud multitudinem verba facimus, sed apud paucos, ad quos ideo nos introduxistis (intelligimus enim vos hoc sentire, ne nobis perpetua oratione utentibus, quae probabilia sunt atque firma semel audiens multitudo inducatur in errorem: agedum, facite etiam istud tutius, et perpetua oratione ne ipsi quidem utimini, sed ad singula quae per nos ab re dici videbuntur, protinus excipientes iudicate, et ante omnia, si placet vobis ut loquamur, indicate. ---------------------- etiam istuc uehementius || utamini
(86) οἱ δὲ τῶν Μηλίων ξύνεδροι ἀπεκρίναντο ’ἡ μὲν ἐπιείκεια τοῦ διδάσκειν καθ' ἡσυχίαν ἀλλήλους οὐ ψέγεται, τὰ δὲ τοῦ πολέμου παρόντα ἤδη καὶ οὐ μέλλοντα διαφέροντα αὐτοῦ φαίνεται. ὁρῶμεν γὰρ αὐτούς τε κριτὰς ἥκοντας ὑμᾶς τῶν λεχθησομένων καὶ τὴν τελευτὴν ἐξ αὐτοῦ κατὰ τὸ εἰκὸς περιγενομένοις μὲν τῷ δικαίῳ καὶ δι' αὐτὸ μὴ ἐνδοῦσι πόλεμον ἡμῖν φέρουσαν, πεισθεῖσι δὲ δουλείαν.‘	(86) Ad haec primores Meliorum respondentes, 'AEquitas, inquiunt, per quietem mutuo docendi, haud est illa quidem vituperanda: sed ab hac re nonnihil videtur abhorrere quod bellum a vobis non futurum, sed iam prasens esse constat. Cernimus enim, vos, eorum quae dicentur, iudices venisse, et (ut fides est) hunc finem ex hoc colloquio futurum, ut, si iure superiores vobis fuerimus, et ob hoc si dicto non audentes, bellum nobis inferatis: seruitutem, si dicto audientes fuerimus.
(87) ΑΘ. Εἰ μὲν τοίνυν ὑπονοίας τῶν μελλόντων λογιούμενοι ἢ ἄλλο τι ξυνήκετε ἢ ἐκ τῶν παρόντων καὶ ὧν ὁρᾶτε περὶ σωτηρίας βουλεύσοντες τῇ πόλει, παυοίμεθ' ἄν· εἰ δ' ἐπὶ τοῦτο, λέγοιμεν ἄν.	(87) ATH. Enimuero si ad suspiciones futurorum captandas, aut ad aliud quippiam conuenistis quam ut ex rebus praesentibus et quas cernitis, saluti ciuitatis consulatis, sileamus: sin ad hoc venistis, loquamur.
(88) ΜΗΛ. Εἰκὸς μὲν καὶ ξυγγνώμη ἐν τῷ τοιῷδε καθεστῶτας ἐπὶ πολλὰ καὶ λέγοντας καὶ δοκοῦντας τρέπεσθαι· ἡ μέντοι ξύνοδος καὶ περὶ σωτηρίας ἥδε πάρεστι, καὶ ὁ λόγος ᾧ προκαλεῖσθε τρόπῳ, εἰ δοκεῖ, γιγνέσθω.	(88) ATH. Consentaneum est ac dignum venia, homines in tali conditione positos multa dicere, et ad multa videri se mutare. Et sane congressus hic de salute nostra institutus est: itaque colloquium fiat eo pacto quo nos ipsi prouocastis, si placet.
(89) ΑΘ. Ἡμεῖς τοίνυν οὔτε αὐτοὶ μετ' ὀνομάτων καλῶν, ὡς ἢ δικαίως τὸν Μῆδον καταλύσαντες ἄρχομεν ἢ ἀδικούμενοι νῦν ἐπεξερχόμεθα, λόγων μῆκος ἄπιστον παρέξομεν, οὔθ' ὑμᾶς ἀξιοῦμεν ἢ ὅτι Λακεδαιμονίων ἄποικοι ὄντες οὐ ξυνεστρατεύσατε ἢ ὡς ἡμᾶς οὐδὲν ἠδικήκατε λέγοντας οἴεσθαι πείσειν, τὰ δυνατὰ δ' ἐξ ὧν ἑκάτεροι ἀληθῶς φρονοῦμεν διαπράσσεσθαι, ἐπισταμένους πρὸς εἰδότας ὅτι δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν. ---------------------- προσειδότας F.H.g. κρίνεται om. g.	(89) ATH. Neque nobis utendum arbitramur aut ambitu nominum, tanquam iure imperium penes nos sit, qui Medum exterminauimus: aut longitudine verborum <parum> probabili, tanquam iniuria lacessiti, bellum inferamus: neque a vobis allegandum, aut colonos esse vos Lacedaemoniorum, aut nihil laesisse nos, tanquam haec dicentes sitis nobis persuasuri: sed ea dicenda ab utrisque <quae> opinamur inter nos utique transigi posse, quum sciatis vos loqui apud intelligentes, ea quidem vos humana ratione iudicare iusta esse quae ex aequa necessitate proficiscuntur: possibilia vero quae superiores extorquent, <et> ab inferioribus annuuntur. ---------------------- parum V2: paulum V: male om. Steph. || quae opinemur V,V2: quae om. Steph.
(90) ΜΗΛ. Ἧι μὲν δὴ νομίζομέν γε, χρήσιμον (ἀνάγκη γάρ, ἐπειδὴ ὑμεῖς οὕτω παρὰ τὸ δίκαιον τὸ ξυμφέρον λέγειν ὑπέθεσθε) μὴ καταλύειν ὑμᾶς τὸ κοινὸν ἀγαθόν, ἀλλὰ τῷ αἰεὶ ἐν κινδύνῳ γιγνομένῳ εἶναι τὰ εἰκότα καὶ δίκαια, καί τι καὶ ἐντὸς τοῦ ἀκριβοῦς πείσαντά τινα ὠφεληθῆναι. καὶ πρὸς ὑμῶν οὐχ ἧσσον τοῦτο, ὅσῳ καὶ ἐπὶ μεγίστῃ τιμωρίᾳ σφαλέντες ἂν τοῖς ἄλλοις παράδειγμα γένοισθε. ---------------------- Ἧι μὲν] 'ἦ CG: ἡμᾶς cett.': ἡμεῖς μὲν marg. H. fort. recte. || καὶ δίκαια secl. Stahl.: καὶ om. ABFM. || Scholiastes Vallae similiter fort. verba ἡμεῖς μὲν... γὰρ post ὑπέθεσθε legit: ἐπειδὴ ὑμεῖς ὦ ᾿Αθηναῖοι τοῦ συμφέροντος μᾶλλον ἀξιοῦτε στοχάζεσθαι, νομίζομεν ἡμῖν προσήκειν μὴ καταλὺειν τὸν κοινὸν ἀγαθόν , etc.	(90) MEL. Quando quidem vos ita de iure loqui supersedentes, instituitis facere mentionem commodi, equidem nos operae pretium censemus (nam ita agere necessarium est) non dissoluere (quod publicum commodum est) libertatem, sed homini qui assiduo in periculo versetur, decorum atque aequum esse ut siquid alicui intra limites diligentiae suadet, emolumentum id assequatur. Neque hoc minus vestra refert, qui quo maiores ceteris estis, eo maiori exemplo, si labemini, eritis, poenarum magnitudine. ---------------------- ut: V, Steph.: at V2.
(91) ΑΘ. Ἡμεῖς δὲ τῆς ἡμετέρας ἀρχῆς, ἢν καὶ παυθῇ, οὐκ ἀθυμοῦμεν τὴν τελευτήν· οὐ γὰρ οἱ ἄρχοντες ἄλλων, ὥσπερ καὶ Λακεδαιμόνιοι, οὗτοι δεινοὶ τοῖς νικηθεῖσιν (ἔστι δὲ οὐ πρὸς Λακεδαιμονίους ἡμῖν ὁ ἀγών), ἀλλ' ἢν οἱ ὑπήκοοί που τῶν ἀρξάντων αὐτοὶ ἐπιθέμενοι κρατήσωσιν. (2) καὶ περὶ μὲν τούτου ἡμῖν ἀφείσθω κινδυνεύεσθαι· ὡς δὲ ἐπ' ὠφελίᾳ τε πάρεσμεν τῆς ἡμετέρας ἀρχῆς καὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ νῦν τοὺς λόγους ἐροῦμεν τῆς ὑμετέρας πόλεως, ταῦτα δηλώσομεν, βουλόμενοι ἀπόνως μὲν ὑμῶν ἄρξαι, χρησίμως δ' ὑμᾶς ἀμφοτέροις σωθῆναι. ---------------------- ante πρὸς add. τοιοῦτος Pi3. In Vallae exemplare forsan ἔστι δὲ... ὁ ἄγων secuta sunt κινδυνεύσθαι, ubi et sententia minus abrupta est et ἔστι δὲ οὐ pro οὐδ' ἔστι magis intellegibilia.	(91) ATH. Nos vero finem imperii nostri, si forte aboleatur, non expauescimus. Neque enim qui aliis dominantur, veluti Lacedaimonii, ii in illos saeui sunt quos vicerunt: sed ii qui subditi fuerunt, siquando rebellantes superauerunt eos quibus serui erant. (2) Qua de causa liceat nobis periclitari ne hoc fiat, quoniam aduersus Lacedaemonios non est nobis tale certamen. Quod autem pro amplitudine imperii nostri, cuius gratia venerimus, proque vestrae ciuitatis sit salute quid loquemur, id vero planum faciemus: volentes et praeesse vobis citra molestiam, et vos e vestro ac nostro usu pariter saluos esse. ---------------------- isti in eos
(92)  ΜΗΛ. Καὶ πῶς χρήσιμον ἂν ξυμβαίη ἡμῖν δουλεῦσαι, ὥσπερ καὶ ὑμῖν ἄρξαι;	(92) Qui fieri potest ut ita nobis ex usu sit, seruire, ut vobis, dominari?
(93)  ΑΘ. Ὅτι ὑμῖν μὲν πρὸ τοῦ τὰ δεινότατα παθεῖν ὑπακοῦσαι ἂν γένοιτο, ἡμεῖς δὲ μὴ διαφθείραντες ὑμᾶς κερδαίνοιμεν ἄν.	(93) ATH. Nempe, ut vos quidem potius imperata faciatis quam extrema omnia patiamini: nos vero, non interficiendo vos, lucrifaciamus.
(94) ΜΗΛ. Ὥστε (δὲ) ἡσυχίαν ἄγοντας ἡμᾶς φίλους μὲν εἶναι ἀντὶ πολεμίων, ξυμμάχους δὲ μηδετέρων, οὐκ ἂν δέξαισθε;	(94) MEL. Quid? ut quietem agentes, et remoti a partibus, vos pro hostibus amicos habeamus, non eritis contenti?
(95) ΑΘ. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἡμᾶς βλάπτει ἡ ἔχθρα ὑμῶν ὅσον ἡ φιλία μὲν ἀσθενείας, τὸ δὲ μῖσος δυνάμεως παράδειγμα τοῖς ἀρχομένοις δηλούμενον.	(95) ATH. Minime. neque enim tantopere nobis detrimentosum est, vos esse nobis hostes, quantum esse amicos. Nam amicitia vestra, imbecillitatis: odium, potentiae nostrae, qui praesumus, argumentum fuerit. ---------------------- vestra om. V2 || est
(96) ΜΗΛ. Σκοποῦσι δ' ὑμῶν οὕτως οἱ ὑπήκοοι τὸ εἰκός, ὥστε τούς τε μὴ προσήκοντας καὶ ὅσοι, ἄποικοι ὄντες οἱ πολλοὶ καὶ ἀποστάντες τινὲς, κεχείρωνται ἐς τὸ αὐτὸ τιθέασιν;	(96) MEL. Hoccine sentiunt qui sub imperio vestro sunt, ut in eadem conditione ponant eos qui ad vestrum imperium nihil attinent, et colonias vestras, quae multae sunt, aliaeve urbes, si, postquam desciuerint, subigantur? ---------------------- Steph. mg.: 'Ergone illi qui vestro imperio subditi sunt, tales sunt recti et aequi aestimatores vt eodoem loco habeant eos qui nihil ad vos, id est, ad vestrum imperium, attinent, quo eos qui magne ex parte a vobis in colonias deducti, & quorum etiam nonnulli, quum a vobis defecissent, subigati fuerunt?
(97) ΑΘ. Δικαιώματι γὰρ οὐδετέρους ἐλλείπειν ἡγοῦνται, κατὰ δύναμιν δὲ τοὺς μὲν περιγίγνεσθαι, ἡμᾶς δὲ φόβῳ οὐκ ἐπιέναι· ὥστε ἔξω καὶ τοῦ πλεόνων ἄρξαι καὶ τὸ ἀσφαλὲς ἡμῖν διὰ τὸ καταστραφῆναι ἂν παράσχοιτε, ἄλλως τε καὶ νησιῶται ^ ναυκρατόρων καὶ ἀσθενέστεροι ἑτέρων ὄντες εἰ μὴ περιγένοισθε. ---------------------- Fort. alterum καὶ post νησιῶται transponendum? Valla mihi recte intelligere videtur ναυκρατόρων significare non solum Athenienses sed omnes 'qui classe polleant'.	*(97) ATH. Quidni? nam neutros iuris respectu desinere existimant, sed illos quidem quum vires nacti sint superiores esse, nos autem prae metu non inferre illis arma. Itaque praeterquam quod in plures imperium tenebimus si vos subegerimus, praestabitis subacti ipsum nostrum imperium stabilius, quum praesertim sitis insulani, et inter eos qui classe pollent imbecillissimi, nisi vincatis.
(98) ΜΗΛ. Ἐν δ' ἐκείνῳ οὐ νομίζετε ἀσφάλειαν; δεῖ γὰρ αὖ καὶ ἐνταῦθα, ὥσπερ ὑμεῖς τῶν δικαίων λόγων ἡμᾶς ἐκβιβάσαντες τῷ ὑμετέρῳ ξυμφόρῳ ὑπακούειν πείθετε, καὶ ἡμᾶς τὸ ἡμῖν χρήσιμον διδάσκοντας, εἰ τυγχάνει καὶ ὑμῖν τὸ αὐτὸ ξυμβαῖνον, πειρᾶσθαι πείθειν. ὅσοι γὰρ νῦν μηδετέροις ξυμμαχοῦσι, πῶς οὐ πολεμώσεσθε αὐτούς, ὅταν ἐς τάδε βλέψαντες ἡγήσωνταί ποτε ὑμᾶς καὶ ἐπὶ σφᾶς ἥξειν; κἀν τούτῳ τί ἄλλο ἢ τοὺς μὲν ὑπάρχοντας πολεμίους μεγαλύνετε, τοὺς δὲ μηδὲ μελλήσαντας γενέσθαι ἄκοντας ἐπάγεσθε;	(98) MEL. Quid vos? nonne in eo vestram tutelam reponitis? Debemus enim, quemadmodum vos, a mentione iustitiae reiiciendo nos, suadetis vt commodo vestro pareamus: sic nos, docendo vos nostrum commodum, si contingat idem et vobis commodum esse, conari persuadere. Nam quid ni vobis reddetis hostes quicunque neutras hoc bello partes sequuntur? quippe qui intuentes in ista quae agitis, suspicabuntur in se quoque aliquando vos ituros. Quod quid aliud est quam eos qui vobis sunt hostes, augere: et eos qui haudquaquam tales futuri erant, impellere ut sint hostes?
(99) ΑΘ. Οὐ γὰρ νομίζομεν ἡμῖν τούτους δεινοτέρους ὅσοι ἠπειρῶταί που ὄντες τῷ ἐλευθέρῳ πολλὴν τὴν διαμέλλησιν τῆς πρὸς ἡμᾶς φυλακῆς ποιήσονται, ἀλλὰ τοὺς νησιώτας τέ που ἀνάρκτους, ὥσπερ ὑμᾶς, καὶ τοὺς ἤδη τῆς ἀρχῆς τῷ ἀναγκαίῳ παροξυνομένους. ^ οὗτοι γὰρ πλεῖστ' ἂν τῷ ἀλογίστῳ ἐπιτρέψαντες σφᾶς τε αὐτοὺς καὶ ἡμᾶς ἐς προῦπτον κίνδυνον καταστήσειαν.	(99) ATH. Haud ita est. neque enim suspicamur nobis fore acerbiores istos qui continentem vbiuis incolunt, quam insulanos qui alicubi sunt, nullius imperio subiecti, quales vos estis: quique imperio subiecti, sunt ob eam necessitatem animo exacerbato. Illi enim, libertate qua degunt, multo sunt segniores ad se custodiendos a nobis: isti plerunque inconsultis affectibus indulgentes, et seipsos et nos in apertum periculum ducunt. ---------------------- Valla illi...nobis transposuit. Steph. in mg.: neque enim magis pertimescendos existimamus quicumque usquam continentem incolentes, propter libertatem, cui assueti sunt, vel, in qua aquiescunt, valde segnes, vel lenis, ad se custodiendos a nobis futuri sunt sed eos (etc.)
(100) ΜΗΛ. Ἦ που ἄρα, εἰ τοσαύτην γε ὑμεῖς τε μὴ παυθῆναι ἀρχῆς καὶ οἱ δουλεύοντες ἤδη ἀπαλλαγῆναι τὴν παρακινδύνευσιν ποιοῦνται, ἡμῖν γε τοῖς ἔτι ἐλευθέροις πολλὴ κακότης καὶ δειλία μὴ πᾶν πρὸ τοῦ δουλεῦσαι ἐπεξελθεῖν.	(100) MEL. Si igitur et vobis, ne imperium amittatis, et iis qui sub imperio degunt, ut a seruitio eximantur, tantum discrimen adeundum est, profecto nobis quoque, qui adhuc liberi degimus, magno flagitio detur atque ignaviae, nisi prius omnia experiamur quam seruiamus.
(101) ΑΘ. Οὔκ, ἤν γε σωφρόνως βουλεύησθε· οὐ γὰρ περὶ ἀνδραγαθίας ὁ ἀγὼν ἀπὸ τοῦ ἴσου ὑμῖν, μὴ αἰσχύνην ὀφλεῖν, περὶ δὲ σωτηρίας μᾶλλον ἡ βουλή, πρὸς τοὺς κρείσσονας πολλῷ μὴ ἀνθίστασθαι.	(101) ATH. Vos vero non prudenter isto modo consulueritis, quibus non ex aequo nobiscum est de strenuitate certamen, ut vos pudere debeat cedere: sed de salute potius consultatio, ne multo praestantioribus resistatis. ---------------------- pudere uos
(102) ΜΗΛ. Ἀλλ' ἐπιστάμεθα τὰ τῶν πολέμων ἔστιν ὅτε κοινοτέρας τὰς τύχας λαμβάνοντα ἢ κατὰ τὸ διαφέρον ἑκατέρων πλῆθος· καὶ ἡμῖν τὸ μὲν εἶξαι εὐθὺς ἀνέλπιστον, μετὰ δὲ τοῦ δρωμένου ἔτι καὶ στῆναι ἐλπὶς ὀρθῶς. ---------------------- πολέμων Pi3: πολεμίων cett.	(102) MEL. Sed non fugit nos, saepius fortunam belli esse communem quam sociam illius partis quae multitudine hominum abundat. Praeterea ei qui se dediderit, nullam spem superesse: ei qui se exercet, etiam standi spem esse.
(103) ΑΘ. Ἐλπὶς δὲ κινδύνῳ παραμύθιον οὖσα τοὺς μὲν ἀπὸ περιουσίας χρωμένους αὐτῇ, κἂν βλάψῃ, οὐ καθεῖλεν· τοῖς δ' ἐς ἅπαν τὸ ὑπάρχον ἀναρριπτοῦσι (δάπανος γὰρ φύσει) ἅμα τε γιγνώσκεται σφαλέντων καὶ ἐν ὅτῳ ἔτι φυλάξεταί τις αὐτὴν γνωρισθεῖσαν οὐκ ἐλλείπει. (2) ὃ ὑμεῖς ἀσθενεῖς τε καὶ ἐπὶ ῥοπῆς μιᾶς ὄντες μὴ βούλεσθε παθεῖν μηδὲ ὁμοιωθῆναι τοῖς πολλοῖς, οἷς παρὸν ἀνθρωπείως ἔτι σῴζεσθαι, ἐπειδὰν πιεζομένους αὐτοὺς ἐπιλίπωσιν αἱ φανεραὶ ἐλπίδες, ἐπὶ τὰς ἀφανεῖς καθίστανται μαντικήν τε καὶ χρησμοὺς καὶ ὅσα τοιαῦτα μετ' ἐλπίδων λυμαίνεται. ---------------------- καταλείπει Dobree qui interpr. 'neque ullum amplius locum relinquit cavendi ab ejus dolis quamvis cognitis'. An fort. οὐκ delendum? Σ.: ἀλλὰ τοὺς μὲν ἐν δυνάμει τυγχανόντας, κἂν σφαλῇ ποτε ἡ ἐλπὶς, οὐ κατέλυσε παντελῶς, διὰ τὸ ὑπολείπεσθαι δύναμιν αὐτοῖς· οἱ δὲ περὶ πάντων ὧν ἔχουσιν ἀγωνιζόμενοι ἐπ' ἀδήλῳ ἐλπίδι, ἐπειδὰν ἡ ἐλπὶς σφαλῇ, ἅμα τε ἔγνωσαν ὅτι ἐσφάλησαν, καὶ οὐδὲν αὐτοῖς ὑπολείπεται, ἐν ᾧ γνωρίσαντες τὸ ἀβέβαιον τῆς ἐλπίδος ἐπιφυλάξονται.	(103) ATH. Spes, periculi solatium, etiamsi damno afficit, non tamen euertit eos qui illa ex abundanti utuntur, sed illos qui omnia in eam proiecerint, rem natura perniciosam: quae simul atque deceperit, agnoscitur: a qua quisquis se custodierit, in eo in quo illam cognouit, is non labetur. 2. Quod vos qui imbecilles estis, et in hoc rerum articulo positi, nolite pati: neque similes plerisque esse, qui, quum adsit eis facultas euadendi, postea destituti omni aperta spe satagentes se conferunt ad incertas, diuinationem, oracula, et quaecunque talia per spem hominem perdunt. ---------------------- reiecerunt. Steph. mg.: Sed ab illis qui aleam de omnibus suis fortunis iaciunt, illa freti. profusa est enim natura, et tum cognoscitur quum ea frustrati sunt: vel, ubi lapsi sunt, & ne inde quidem vbi sibi quis ab ea cognita cauet, abscedit. Vel, & ne ibi quidem desinit. Vel, desistit, vel deficit. Quod absit vt vobis contingere patiamini, qui imbecilles estis, et quorum res tenui filo pendent: utque imitemini vulgus hominum, quibus quum supersint humana ad salutem adminicula, vbi tamen inter calamitates quibus premuntur, spes manifestae eos destituerint, ad occultas, vel incertas, se conferunt (etc.)
(104) ΜΗΛ. Χαλεπὸν μὲν καὶ ἡμεῖς (εὖ ἴστε) νομίζομεν πρὸς δύναμίν τε τὴν ὑμετέραν καὶ τὴν τύχην, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ ἴσου ἔσται, ἀγωνίζεσθαι· ὅμως δὲ πιστεύομεν τῇ μὲν τύχῃ ἐκ τοῦ θείου μὴ ἐλασσώσεσθαι, ὅτι ὅσιοι πρὸς οὐ δικαίους ἱστάμεθα, τῆς δὲ δυνάμεως τῷ ἐλλείποντι τὴν Λακεδαιμονίων ἡμῖν ξυμμαχίαν προσέσεσθαι, ἀνάγκην ἔχουσαν, καὶ εἰ μή του ἄλλου, τῆς γε ξυγγενείας ἕνεκα καὶ αἰσχύνῃ βοηθεῖν. καὶ οὐ παντάπασιν οὕτως ἀλόγως θρασυνόμεθα.	(104) MEL. Arduum quidem nobis esse (id quod probe vos intellegitis) ipsi quoque arbitramur, vestris copiis ac fortunae <nos> resistere: quia non erit ex aequo certamen. nihilo tamen minus ipsi fortunae confidimus, diuinitus nos non inferiores futuros: quippe qui insontes vobis haud iuste inuadentibus obsistimus: et quatenus viribus deficimur, accessuras illas ex societate quae nobis cum Lacedamoniis est, necesse habentibus succurrere, si non ob aliud, certe (quum sumus cognati) ob pudorem. Ex quo non usquequaque praeter rationem sumus audaces. ---------------------- nos om. Steph. copia militum... accessuram illam.
(105) ΑΘ. Τῆς μὲν τοίνυν πρὸς τὸ θεῖον εὐμενείας οὐδ' ἡμεῖς οἰόμεθα λελείψεσθαι· οὐδὲν γὰρ ἔξω τῆς ἀνθρωπείας τῶν μὲν ἐς τὸ θεῖον νομίσεως, τῶν δ' ἐς σφᾶς αὐτοὺς βουλήσεως δικαιοῦμεν ἢ πράσσομεν. (2) ἡγούμεθα γὰρ τό τε θεῖον δόξῃ τὸ ἀνθρώπειόν τε σαφῶς διὰ παντὸς ὑπὸ φύσεως ἀναγκαίας, οὗ ἂν κρατῇ, ἄρχειν· καὶ ἡμεῖς οὔτε θέντες τὸν νόμον οὔτε κειμένῳ πρῶτοι χρησάμενοι, ὄντα δὲ παραλαβόντες καὶ ἐσόμενον ἐς αἰεὶ καταλείψοντες χρώμεθα αὐτῷ, εἰδότες καὶ ὑμᾶς ἂν καὶ ἄλλους ἐν τῇ αὐτῇ δυνάμει ἡμῖν γενομένους δρῶντας ἂν ταὐτό. (3) καὶ πρὸς μὲν τὸ θεῖον οὕτως ἐκ τοῦ εἰκότος οὐ φοβούμεθα ἐλασσώσεσθαι· τῆς δὲ ἐς Λακεδαιμονίους δόξης, ἣν διὰ τὸ αἰσχρὸν δὴ βοηθήσειν ὑμῖν πιστεύετε αὐτούς, μακαρίσαντες ὑμῶν τὸ ἀπειρόκακον οὐ ζηλοῦμεν τὸ ἄφρον. (4) Λακεδαιμόνιοι γὰρ πρὸς σφᾶς μὲν αὐτοὺς καὶ τὰ ἐπιχώρια νόμιμα πλεῖστα ἀρετῇ χρῶνται· πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους πολλὰ ἄν τις ἔχων εἰπεῖν ὡς προσφέρονται, ξυνελὼν μάλιστ' ἂν δηλώσειεν ὅτι ἐπιφανέστατα ὧν ἴσμεν τὰ μὲν ἡδέα καλὰ νομίζουσι, τὰ δὲ ξυμφέροντα δίκαια. καίτοι οὐ πρὸς τῆς ὑμετέρας νῦν ἀλόγου σωτηρίας ἡ τοιαύτη διάνοια. ---------------------- 1 βουλήσεως] βουλεύσεως Pi3, Valla. 2 κειμένῳ] καινῷ H2, Valla.	(105) ATH. Ne nos quidem diuinam nobis benignitatem arbitramur defuturam, ut qui nihil ducamus iustum, agamusve praeter hominum opinionem, aut de diis, aut de ipsorum hominum erga se deliberatione. (2) Nam quod ad numina pertinet, de illis, quod opinione receptum est, sentimus: de hominibus autem ita naturae necessitate comparatum, ut haud dubie quisque semper ei dominetur quem superauerit. Quam legem neque tulimus ipsi, neque nouam primi omnium usurpamus, sed quae iam recepta erat, suscipimus usurpamusque, relicturi etiam perpetuam futuram: ac pro comperto habentes, vos quoque ac ceteros, si eadem qua nos facultate praediti essetis, idem esse facturos. (3) Ex quo, quod ad nos attinet, merito non extimescimus ne vobis inferiores simus. Quod autem attinet ad vestram de Lacedaemonios opinionem, quos, ut creditis, pudebit non succurrere, gratulamur quidem vobis malorum inexpertis: ineptiam tamen istam non laudamus. (4) Lacedaemonii enim inter se quidem ipsos et circa domestica instituta plurimum virtute utuntur: erga alios autem quales se praestent, multa quis commemorare posset: sed summatim potius significauerit id quod nos scimus procul dubio, eos pro honestis habere quae sunt voluptuosa, pro iustis quae sunt utilia. quanquam non est illis istiusmodi cogitatio pro vestra salute, cuius nunc ratio nulla est. ---------------------- ducimus (dicimus ante corr. V) || perpetuo || probamus.
(106) ΜΗΛ. Ἡμεῖς δὲ κατ' αὐτὸ τοῦτο ἤδη καὶ μάλιστα πιστεύομεν τῷ ξυμφέροντι αὐτῶν, Μηλίους ἀποίκους ὄντας μὴ βουλήσεσθαι προδόντας τοῖς μὲν εὔνοις τῶν Ἑλλήνων ἀπίστους καταστῆναι, τοῖς δὲ πολεμίοις ὠφελίμους.	(106) MEL. Nos vero hoc ipsum praecipue credimus, ob suam illos utilitatem non commissuros ut, Meliis, colonia ipsorum, a se proditis, efficiantur infidi suarum partium Graecis, utilis aduersariis. ---------------------- Melii... proditi (male!).
(107) ΑΘ. Οὔκουν οἴεσθε τὸ ξυμφέρον μὲν μετ' ἀσφαλείας εἶναι, τὸ δὲ δίκαιον καὶ καλὸν μετὰ κινδύνου δρᾶσθαι·* ὃ Λακεδαιμόνιοι ἥκιστα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τολμῶσιν. ---------------------- δρᾶσθαι H2, Valla: δρᾶσαι cett.	(107) ATH. Ergo sentitis ita demum quid utile esse, si fuerit tutum, iusta autem atque honesta fieri cum periculo: quod minime omnium Lacedaemonii plerunque audent.
(108) ΜΗΛ. Ἀλλὰ καὶ τοὺς κινδύνους τε ἡμῶν ἕνεκα μᾶλλον ἡγούμεθ' ἂν ἐγχειρίσασθαι αὐτούς, καὶ βεβαιοτέρους ἢ ἐς ἄλλους νομιεῖν, ὅσῳ πρὸς μὲν τὰ ἔργα τῆς Πελοποννήσου ἐγγὺς κείμεθα, τῆς δὲ γνώμης τῷ ξυγγενεῖ πιστότεροι ἑτέρων ἐσμέν.	(108) MEL. Imo vero arbitramur illos nostri causa magis pericula adituros, et se arbitraturos per nos quam per ceteros esse firmiores, quanto ad res gerendas sumus Peloponneso viciniores, quantoque ipsis sententiae cognatione fideliores quam ceteri.
(109) ΑΘ. Τὸ δ' ἐχυρόν γε τοῖς ξυναγωνιουμένοις οὐ τὸ εὔνουν τῶν ἐπικαλεσαμένων φαίνεται, ἀλλ' ἢν τῶν ἔργων τις δυνάμει πολὺ προύχῃ· ὃ Λακεδαιμόνιοι καὶ πλέον τι τῶν ἄλλων σκοποῦσιν (τῆς γοῦν οἰκείας παρασκευῆς ἀπιστίᾳ καὶ μετὰ ξυμμάχων πολλῶν τοῖς πέλας ἐπέρχονται), ὥστε οὐκ εἰκὸς ἐς νῆσόν γε αὐτοὺς ἡμῶν ναυκρατόρων ὄντων περαιωθῆναι.	(109) ATH. Praesidium erga eos qui inuocant non declaratur eorum qui opitulari debent beneuolentia, sed (quod multo satius est) operibus. Id quod Lacedaemoniii plus ceteris <quodammodo> animaduertunt, ut qui diffidentia domesticarum copiarum, sociales copias etiam aduersus finitimos accersant. Ex quo credibile non est, nostris nauibus mare tenentibus, eos in insulam traiecturos. ---------------------- accersunt
(110) ΜΗΛ. Οἱ δὲ καὶ ἄλλους ἂν ἔχοιεν πέμψαι· πολὺ δὲ τὸ Κρητικὸν πέλαγος, δι' οὗ τῶν κρατούντων ἀπορώτερος ἡ  λῆψις ἢ τῶν λαθεῖν βουλομένων ἡ σωτηρία. (2) καὶ εἰ τοῦδε σφάλλοιντο, τράποιντ' ἂν καὶ ἐς τὴν γῆν ὑμῶν καὶ ἐπὶ τοὺς λοιποὺς τῶν ξυμμάχων, ὅσους μὴ Βρασίδας ἐπῆλθεν· καὶ οὐ περὶ τῆς μὴ προσηκούσης μᾶλλον ἢ τῆς οἰκειοτέρας ξυμμαχίδος τε καὶ γῆς ὁ πόνος ὑμῖν ἔσται. ---------------------- ξυμμαχίδος ... γῆς non vertit Valla, secl. Stahl	(110) MEL. Atqui alios habent Lacedaemonii quos mittant, et ingens est Creticum pelagus, in quo difficilius est illud tenentibus alios excipere, quam illis latere volentibus se subducere. Et, si haec eos ratio destituat, illa non deerit, se conuertendi aduersus terram uestram et ad uestros socios qui reliqui sunt, quos Brasidas non adiit: ut uobis res sit non magis de terra nihil ad vos pertinente, quam de vestra ipsorum. ---------------------- magis] om. || quam] sed (V2 alterum de omittens)
(111) ΑΘ. Τούτων μὲν καὶ πεπειραμένοις ἄν τι γένοιτο καὶ ὑμῖν καὶ οὐκ ἀνεπιστήμοσιν ὅτι οὐδ' ἀπὸ μιᾶς πώποτε πολιορκίας Ἀθηναῖοι δι' ἄλλων φόβον ἀπεχώρησαν. (2) ἐνθυμούμεθα δὲ ὅτι φήσαντες περὶ σωτηρίας βουλεύσειν οὐδὲν ἐν τοσούτῳ λόγῳ εἰρήκατε ᾧ ἄνθρωποι ἂν πιστεύσαντες νομίσειαν σωθήσεσθαι, ἀλλ' ὑμῶν τὰ μὲν ἰσχυρότατα ἐλπιζόμενα μέλλεται, τὰ δ' ὑπάρχοντα βραχέα πρὸς τὰ ἤδη ἀντιτεταγμένα περιγίγνεσθαι. πολλήν τε ἀλογίαν τῆς διανοίας παρέχετε, εἰ μὴ μεταστησάμενοι ἔτι ἡμᾶς ἄλλο τι τῶνδε σωφρονέστερον γνώσεσθε. (3) οὐ γὰρ δὴ ἐπί γε τὴν ἐν τοῖς αἰσχροῖς καὶ προύπτοις κινδύνοις πλεῖστα διαφθείρουσαν ἀνθρώπους αἰσχύνην τρέψεσθε. πολλοῖς γὰρ προορωμένοις ἔτι ἐς οἷα φέρονται τὸ αἰσχρὸν καλούμενον ὀνόματος ἐπαγωγοῦ δυνάμει ἐπεσπάσατο ἡσσηθεῖσι τοῦ ῥήματος ἔργῳ ξυμφοραῖς ἀνηκέστοις ἑκόντας περιπεσεῖν καὶ αἰσχύνην αἰσχίω μετὰ ἀνοίας ἢ τύχῃ προσλαβεῖν. (4) ὃ ὑμεῖς, ἢν εὖ βουλεύησθε, φυλάξεσθε, καὶ οὐκ ἀπρεπὲς νομιεῖτε πόλεώς τε τῆς μεγίστης ἡσσᾶσθαι μέτρια προκαλουμένης, ξυμμάχους γενέσθαι ἔχοντας τὴν ὑμετέραν αὐτῶν ὑποτελεῖς, καὶ δοθείσης αἱρέσεως πολέμου πέρι καὶ ἀσφαλείας μὴ τὰ χείρω φιλονικῆσαι· ὡς οἵτινες τοῖς μὲν ἴσοις μὴ εἴκουσι, τοῖς δὲ κρείσσοσι καλῶς προσφέρονται, πρὸς δὲ τοὺς ἥσσους μέτριοί εἰσι, πλεῖστ' ἂν ὀρθοῖντο. (5) σκοπεῖτε οὖν καὶ μεταστάντων ἡμῶν καὶ ἐνθυμεῖσθε πολλάκις ὅτι περὶ πατρίδος βουλεύεσθε, ἧς μιᾶς πέρι καὶ ἐς μίαν βουλὴν τυχοῦσάν τε καὶ μὴ κατορθώσασαν ἔσται. ---------------------- 3 φέρονται] φέρεται Pi3 5 ἔσται] ἴστε Pi3	(111) ATH. Illud vero vobis nec inexpertis continget, nec ignaris, a nulla unquam obsidione Athenienses aliorum timore discessisse. (2) Quanquam vos (ut adnimaduertimus) cum de salute vestra dixeritis vos consultaturos, nullam tamen ullius rei in tanto sermone fecistis mentionem, qua freti homines arbitrentur se iri liberatum. Ceterum ea quae vos vehementissimie speratis, futuri temporis sunt: sed praesens tempus breue vobis est ad vos tutandos ab eis quae iam urgent. Quapropter magnam declaratis amentiam nisi, nobis iterum semotis, aliquid aliud quam haec prudentius decernatis. (3) Nam sic nequaquam vos ad verecundiam, quae hominibus in foedis et apertis periculis extitit plerunque perniciosa, conuertetis. Cum enim permulta prospiciamus adhuc, ad quae tendatur, id quod turpe appellatur, vi nominis inducente, tamen ipsa vi nominis excussa, eligitur potius quam sponte in cladem inemendabilem incidatur, et turpius dedecus accipiatur per insipientiam, quam per fortunam. (4) Quod vos, si recte consulueritis, cauebitis, nec indecorum vobis censibitis, cessere maximae ciuitati a vobis aequa postulanti, ut socii eius efficiamini, vestra terra potientes sub tributo: neve, cum detur vobis optio belli et securitatis, per animi contentionem eligatis partem deteriorem: sed illis similes sitis quibus plerunque prospere succedit, qui paribus non cedentes, honeste cedunt potentioribus, erga inferiores moderate se gerunt. (5) Considerate itaque seorsum a nobis, et cogitate etiam atque etiam, vos deliberare de patria, quae una vobis est, quamque scitis uno hoc consilio vel felicem fore vel infelicem. ---------------------- istud || iis || aliud aliquid || conspiciamus ante corr. V || censeatis, cedere || optetis
(112) Καὶ οἱ μὲν Ἀθηναῖοι μετεχώρησαν ἐκ τῶν λόγων· οἱ δὲ Μήλιοι κατὰ σφᾶς αὐτοὺς γενόμενοι, ὡς ἔδοξεν αὐτοῖς παραπλήσια καὶ ἀντέλεγον, ἀπεκρίναντο τάδε. (2) ’οὔτε ἄλλα δοκεῖ ἡμῖν ἢ ἅπερ καὶ τὸ πρῶτον, ὦ Ἀθηναῖοι, οὔτ' ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πόλεως ἑπτακόσια ἔτη ἤδη οἰκουμένης τὴν ἐλευθερίαν ἀφαιρησόμεθα, ἀλλὰ τῇ τε μέχρι τοῦδε σῳζούσῃ τύχῃ ἐκ τοῦ θείου αὐτὴν καὶ τῇ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ Λακεδαιμονίων τιμωρίᾳ πιστεύοντες πειρασόμεθα σῴζεσθαι. (3) προκαλούμεθα δὲ ὑμᾶς φίλοι μὲν εἶναι, πολέμιοι δὲ μηδετέροις, καὶ ἐκ τῆς γῆς ἡμῶν ἀναχωρῆσαι σπονδὰς ποιησαμένους αἵτινες δοκοῦσιν ἐπιτήδειοι εἶναι ἀμφοτέροις.‘	(112) Post haec Atheniensibus a colloquio digressis, Melii inter seipsos collocuti sunt, cumque simili modo contradicendum videretur, responderunt: MEL. Nobis vero, Athenienses, neque aliud quam paulo ante visum est, videtur: neque libertatem septingentorum ab urbe condita annorum breui tempore amittemus: sed fortuna quae nos ad hanc diem diuinitus tutata est, et ope cum aliorum hominum, tum vero Lacedaemoniorum, freti, conabimur hanc urbem conseruare: hortati tamen vos prius ut liceat nobis amicos esse vobis, neutris hostes: vosque initis foederibus, quae ex utriusque partis utilitate videbuntur, e nostro solo excedatis. ---------------------- amittenda
(113) Οἱ μὲν δὴ Μήλιοι τοσαῦτα ἀπεκρίναντο· οἱ δὲ Ἀθηναῖοι διαλυόμενοι ἤδη ἐκ τῶν λόγων ἔφασαν ’ἀλλ' οὖν μόνοι γε ἀπὸ τούτων τῶν βουλευμάτων, ὡς ἡμῖν δοκεῖτε, τὰ μὲν μέλλοντα τῶν ὁρωμένων σαφέστερα κρίνετε, τὰ δὲ ἀφανῆ τῷ βούλεσθαι ὡς γιγνόμενα ἤδη θεᾶσθε, καὶ Λακεδαιμονίοις καὶ τύχῃ καὶ ἐλπίσι πλεῖστον δὴ παραβεβλημένοι καὶ πιστεύσαντες πλεῖστον καὶ σφαλήσεσθε.‘	(113) Talia Melii cum respondissent, Athenienses iam e colloquio digressi, dixere, (ATH.) Enimuero vos soli omnium, ut nobis videmini, ex vestris consiliis, certiora iudicatis esse quae sunt eventura quam quae cernuntur: et quae occulta sunt in consulendo, tanquam ea quae fiunt, creditis iam vos intueri: utique quo plus et Lacedaemoniis et fortunae et spei permittitis vos atque fiditis, eo plus prolapsuri.
(114) Καὶ οἱ μὲν Ἀθηναίων πρέσβεις ἀνεχώρησαν ἐς τὸ στράτευμα· οἱ δὲ στρατηγοὶ αὐτῶν, ὡς οὐδὲν ὑπήκουον οἱ Μήλιοι, πρὸς πόλεμον εὐθὺς ἐτρέποντο καὶ διελόμενοι κατὰ πόλεις περιετείχισαν κύκλῳ τοὺς Μηλίους. (2) καὶ ὕστερον φυλακὴν σφῶν τε αὐτῶν καὶ τῶν ξυμμάχων καταλιπόντες οἱ Ἀθηναῖοι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν ἀνεχώρησαν τῷ πλέονι τοῦ στρατοῦ. οἱ δὲ λειπόμενοι παραμένοντες ἐπολιόρκουν τὸ χωρίον.	(114) Et legati quidem ad castra rediere. Duces autem, quoniam Melii nullo pacto obedire volebant, ad bellum continuo se conuerterunt, et per urbes distributi, Melios muro concluserunt. (4) Post haec praesidio tum ex suis tum ex socialibus copiis et a mari et a terra relicto, cum maiori exercitus parte reuersi sunt, ceteris qui remanserant, locum oppugnantibus. ---------------------- nullo uolebant pacto obedire
(115) Καὶ Ἀργεῖοι κατὰ τὸν χρόνον τὸν αὐτὸν ἐσβαλόντες ἐς τὴν Φλειασίαν καὶ λοχισθέντες ὑπό τε Φλειασίων καὶ τῶν σφετέρων φυγάδων διεφθάρησαν ὡς ὀγδοήκοντα. (2)  καὶ οἱ ἐκ τῆς Πύλου Ἀθηναῖοι Λακεδαιμονίων πολλὴν λείαν ἔλαβον· καὶ Λακεδαιμόνιοι δι' αὐτὸ τὰς μὲν σπονδὰς οὐδ' ὣς ἀφέντες ἐπολέμουν αὐτοῖς, ἐκήρυξαν δὲ εἴ τις βούλεται παρὰ σφῶν Ἀθηναίους λῄζεσθαι. (3) καὶ Κορίνθιοι ἐπολέμησαν ἰδίων τινῶν διαφορῶν ἕνεκα τοῖς Ἀθηναίοις· οἱ δ' ἄλλοι Πελοποννήσιοι ἡσύχαζον. (4) εἷλον δὲ καὶ οἱ Μήλιοι τῶν Ἀθηναίων τοῦ περιτειχίσματος τὸ κατὰ τὴν ἀγορὰν προσβαλόντες νυκτός, καὶ ἄνδρας τε ἀπέκτειναν καὶ ἐσενεγκάμενοι σῖτόν τε καὶ ὅσα πλεῖστα ἐδύναντο χρήσιμα* ἀναχωρήσαντες ἡσύχαζον· καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἄμεινον τὴν φυλακὴν τὸ ἔπειτα παρεσκευάζοντο. καὶ τὸ θέρος ἐτελεύτα. ---------------------- 4 χρήσιμα H2, Valla: χρήμασιν cett.	(115) Sub idem tempus Argiui Philiasium agrum ingressi, ab ipsis Philiasiis et ab exulibus suis excepti infidiis, circiter octoginta amisere, et qui in Pylo Athenienses erant a Lacedaemoniis multum praedae auerterunt. (2) Neque tamen ob id Lacedaemonii foederibus abiectis in eos bellum mouerunt: ceterum edixerunt, quisquis vellet suorum abigeret praedas ex Atheniensibus. (3) Corinthii quoque quiescentibus reliquis Peloponnensibus, priuatarum quarundam dissensionum causa bellum cum Atheniensibus gerebant. (4) Melii quoque Atheniensium muri ambitum aggressi nocte, ceperunt, qua parte forum ille spectabat: nonnullosque interfecerunt, et frumento aliisque quae ex usu forent, quam potuere plurima, importatis, cum se recepissent, quieuere, Atheniensibus in posterum ad commodius excubandum diligentioribus effectis. Atque aestas excessit. ---------------------- ex urbe Lacedaemoniorum praedam || tamen
(116) Τοῦ δ' ἐπιγιγνομένου χειμῶνος Λακεδαιμόνιοι μελλήσαντες ἐς τὴν Ἀργείαν στρατεύειν, ὡς αὐτοῖς τὰ διαβατήρια [ἱερὰ ἐν τοῖς ὁρίοις] οὐκ ἐγίγνετο, ἀνεχώρησαν. καὶ Ἀργεῖοι διὰ τὴν ἐκείνων μέλλησιν τῶν ἐν τῇ πόλει τινὰς ὑποπτεύσαντες τοὺς μὲν ξυνέλαβον, οἱ δ' αὐτοὺς καὶ διέφυγον. (2) καὶ οἱ Μήλιοι περὶ τοὺς αὐτοὺς χρόνους αὖθις καθ' ἕτερόν τι τοῦ περιτειχίσματος εἷλον τῶν Ἀθηναίων, παρόντων οὐ πολλῶν τῶν φυλάκων. (3) καὶ ἐλθούσης στρατιᾶς ὕστερον ἐκ τῶν Ἀθηνῶν ἄλλης, ὡς ταῦτα ἐγίγνετο, ἧς ἦρχε Φιλοκράτης ὁ Δημέου, καὶ κατὰ κράτος ἤδη πολιορκούμενοι, γενομένης καὶ προδοσίας τινός, ἀφ' ἑαυτῶν ξυνεχώρησαν τοῖς Ἀθηναίοις ὥστε ἐκείνους περὶ αὐτῶν βουλεῦσαι. (4) οἱ δὲ ἀπέκτειναν Μηλίων ὅσους ἡβῶντας ἔλαβον, παῖδας δὲ καὶ γυναῖκας ἠνδραπόδισαν· τὸ δὲ χωρίον αὐτοὶ ᾤκισαν, ἀποίκους ὕστερον πεντακοσίους πέμψαντες. ------------------- 1 ἱερὰ ἐν τοῖς ὁρίοις codd.: om. Valla: del. Portus. ante αὐτοὺς add. καθ' P3. 3 ὁ Δημέου] Εὐδήμου H3 4 post ἠνδραπόδισαν add. καὶ πρὸς τὰ σφέτερα ἀπεκόμισαν H2	(116) Insequentis hyemis initio Lacedaemonii ad fines agri Argiui, illum cum exercitu inuasuri, quia litari non potuere, domum rediere. Per quorum expectationem, Argiuorum qui in urbe erant, quidam ab iis quibus suspecti erant, comprehensi fuerunt, quidam sua sponte in exilium abierunt. (2) Sub idem quoque tempus Melii ab alia <quadam> parte murum quo obsidebantur ceperunt, paucis ex Atheniensi prasidio ibi praesentibus. (3) Et mox ubi haec gesta sunt, profecto ex Athenis alio exercitu, duce Philocrate Eudemi filio, cum iam omni ope oppugnarentur, facta quadam inter ipsos proditione, sese dedidere Atheniensibus, liberum illis arbitrium de se permittentes. (4) Athenienses Meliorum quoscunque nacti sunt puberes interemerunt, pueros ac feminas in seruitutem acceperunt domumque asportarunt: locum ipsi incoluerunt, missis eo postmodum quingentis colonis. ---------------------- essent || sunt || quadam male om. Steph.|| absportarunt
SIGNS & ABBREVIATIONS: Boldface in the Latin text indicates that here Stephanus differs from the Valla MSS (see the apparatus. Usually V & V2 both have the reading there given. If either differs, the apparatus says so). <...> Diamond brackets enclose anything by Valla that Stephanus omitted; I supply it from V, V2.. [...] Square brackets enclose anything added by Stephanus (i.e. by excising it you get the text of VV2). Italics are used by Stephanus (& retained by us) to show that Valla's words are an addition to the Greek. Underlined : places where Valla plainly departs from the Greek, at times because he misunderstands it, at times because he had a different Greek text, at times because in despair he is paraphrasing. (Sometimes the apparatus to the Greek text will show what Greek he might have read.) I also underline some phrases or clauses that Valla transposes, where it seems at least possible that his exemplar had that order. Ferl. = Filippo Ferlauto, Il testo di Tucidide e la traduzione latina di Lorenzo Valla (Palermo 1979) (on which see the two works of Maurer cited above) Σ.: = scholiast or scholium ad loc. (taken from Stephanus, Arnold, or Poppo; quoted if I suspect it might have influenced Valla, or might point to the true Greek text). St. = Stephanus. V = Vat. lat. 1801, scribe Iohannes Lamperti de Rodenberg. V2 = Vat. Chig. lat. J VIII 276, dated 1475, scribe Bernardus Petri de Basilea. Other MS sigla are as in Jones-Powell or Alberti. The Greek text of Thucydides is a modification of that given at "The Little Sailing" web site at http://www.mikrosapoplous.gr/en/texts1en.htm.

* * *

Karl Maurer, Department of Classics, 215 Carpenter Hall, The University of Dallas,

1845 East Northgate Drive, Irving, TX 75062 (filokalos@aol.com)